Joodse Gemeentes

Geschiedenis

Leek is een nog jong dorp. Het werd in 1592 als nederzetting gesticht in een veengebied ten zuidwesten van de stad Groningen. Het dorp werd gekenmerkt door een steeds wisselende bevolking van veenarbeiders, handelaren, schippers en ambachtslieden. Samen met het in de provincie Drenthe gelegen Nietap vormde het één bewoningsgebied.

De eerste joden vestigden zich in het begin van de 18e eeuw in het dorp. In de tweede helft van de 18e eeuw groeide het aantal joodse inwoners van het tweelingdorp Leek/Nietap gestaag. De voornaamste bronnen van bestaan vormden vee- en vleeshandel en de handel in manufacturen. Hierin kwam in de 19e eeuw weinig verandering. Wat betreft hun religieuze behoeftes waren de joden in beide plaatsen aangewezen op de stad Groningen.
In 1805 is er voor het eerst sprake van een Joodse Gemeente Leek. Maar ook voordien zal er al sprake van enige organisatie zijn geweest. Immers, in 1783 werd een begraafplaats verworven.

Het aantal joden groeide gestaag: in 1809 telde de Joodse Gemeente Leek 43 zielen en in 1890 op zijn hoogtepunt waren dit er 116. Daarna nam als gevolg van de veranderende sociale en economische omstandigheden af tot 95 zielen in 1939.

Vooral in de 19e eeuw telde de Joodse Gemeente Leek een groot aantal verenigingen, die zich zowel op religieuze als maatschappelijke onderwerpen richtten. Ten behoeve van het godsdienstig onderwijs werd er in 1855 aan het Boveneinde een schooltje gebouwd, dat tot aan de Tweede Wereldoorlog als zodanig dienst deed.

In 1988 is voor het schoolgebouwtje op De Dam een monument onthuld ter nagedachtenis aan de Leekster joden. In 1995 is dit gebouwtje gerestaureerd en doet nu dienst als museum.

Dit museum en monument ter nagedachtenis van de joodse gemeenschap in Leek wordt beheerd door de Samuel Levie Stichting.
Inzage in het hier aanwezige archiefmateriaal is mogelijk.
U kunt hiervoor contact opnemen met Het Joodse Schooltje, van maandag t/m donderdag van 14.00 uur tot 16.30 uur, vrijdag van 14.00 uur tot 16.00 uur.
Telefoonnummer 0594-513319.

De maand januari is Het Joodse Schooltje gesloten.

Gemeente Leek

terug naar gemeente overzicht

Synagoge Leek

Tot winkel en woonhuis verbouwde voormalige synagoge te Leek, 1971 (Tg. 818 inv.nr. 6-Ge-17)

Joodse School

Het voormalige joodse schooltje te Leek (Tg. 818 inv.nr. 62-Y-6)